Diyalektik felsefenin kurucularından Herakleitos, “Hayatta değişmeyen tek şey değişimdir” der. MÖ üçüncü yüzyılda Anadolu’da yaşamış olan bu filozof, muhtemelen yeryüzündeki sonsuz hareketi en iyi anlatan kişidir. Herakleitos’un izinden giden pek çok sosyal bilimci bugün sürekli değişen ve yeniden şekillenen dünyayı yorumlamaya çalışıyor. Hiçbir şeyin sabit olmadığı hayatlarımızı kökten değiştiren en önemli faktörlerden biri de teknoloji. Teknolojideki ilerlemeler insanlığa dair her şeyi değiştirme gücüne sahip. Bugün teknolojinin çalışma hayatını ve mesleklerin mevcut durumunu kökten değiştirdiğini söyleyebiliriz. Bu yazıda, teknolojik gelişmelerin tetiklediği ve çevirmenlik mesleğini dönüştüren değişimlere odaklanacağız.
Teknolojilerin Rolü
Çevirmenlik Mesleğinin Dönüşümünde Teknolojinin Rolü Çeviride teknolojik gelişmeler denildiğinde akla ilk olarak makine çevirisi (MT), “otomatik çeviri” ya da diğer adıyla bilgisayar destekli çeviri gelmektedir. Bunun en önemli nedeni, yazılı çevirilerin artık çoğunlukla bilgisayarlar yardımıyla üretiliyor olmasıdır. Ne yazık ki birçoğumuz makine çevirisi, yani en yaygın ve bilinen adıyla “Google çeviri” ile bilgisayar destekli çeviri (CAT) arasındaki farkı pek bilmiyoruz. İkisi arasındaki temel fark, MT’de bir bilgisayarın istatistiksel, normatif veya sinirsel çalışma prensiplerine göre geliştirilmiş bir yazılım kullanarak bir hedef metin oluşturması, CAT’de ise bir insan çevirmenin bilgisayar yardımıyla hedef metni yazmasıdır. MT ve CAT kullanımına ilişkin blog yazılarımızı yakında yayınlayacağız.
Elli yıl önce çevirmenler, daktilo başında oturan, etrafı kalın kitaplar ve sözlüklerle çevrili insanlar olarak tasvir edilirdi. Ancak pek çok sosyal bilimci için bilgisayarlar artık çevirmenlerin ofisleri haline geldi, çünkü pek çoğu artık doğru “çevrimiçi” sözlükleri, bir kelimenin doğru tanımını veya düşünce ve fikirleri ifade etmenin doğru yolunu bulmak için internette geziniyor.
Çevirmenler eskisinden daha fazla araca sahipler ve artık “elektronik ortamda” çeviri yapabiliyorlar.” Birçoğumuz teknolojinin çevirmenlerin işini çok daha kolaylaştırdığına inanıyoruz. Bilgiye artık kolayca erişilebildiği için bu bir dereceye kadar doğru olabilir, ancak bilgi de hızlı ve radikal bir şekilde değiştiği için günümüzde çevirmenlerin tüm teknolojik gelişmeleri yakından takip etmesi gerektiği de doğrudur.
Otomasyonun çevirmenlik mesleğini dönüştürmedeki rolü
Sanayi Devrimi ile başlayan ve günümüzde sürekli gelişen teknolojilerle devam eden daha iyi ve hızlı üretim süreçleri için makinelerin devreye girmesi, çevirmenlik mesleğini de doğrudan dönüştürdü. Hepimiz inanıyor ve biliyoruz ki AI (yapay zekâ), çevirmenlik mesleğini bugünkünden çok farklı bir hale dönüştürecek. Yakın gelecekte çevirmenler sadece metinleri çevirmek, düzeltmek ya da sonradan düzenlemekle kalmayacak, aynı zamanda “çeviri yapan makineler geliştirecek”.
Doğru dil kurallarına uyarak metinlerin kaynak dilden hedef dile nasıl çevrileceğinin gizemini yalnızca çevirmenler ve dilbilimciler çözebilir. Bu nedenle yapay zeka mühendisleri, dilbilimciler ve çevirmenler daha hızlı ve daha doğru çeviri yapmanın yollarını bulmak için ekipler oluşturacaklardır.
Batı Avrupa dillerini kendi aralarında, Arapça ve İbranice gibi Sami dil ailesine mensup diller arasında ya da Rusça ve Çinceyi İngilizceye çevirmek için geliştirilen makine çevirisi sistemleri uzun bir yol kat etmiştir ve artık çok kabul edilebilir hedef metinler üretebilmektedir. Ancak, Ural-Altay dillerinin morfolojileri makine çevirisi uzmanları tarafından henüz tam olarak aydınlatılmamıştır. Türkçeye yapılan makine çevirileri hala kabul edilebilir olmaktan uzaktır.
Birçok kişi bu durum nedeniyle yakın gelecekte çevirmenlerin işlerini kaybedeceğine inanmaktadır. Ancak otomasyon ne kadar hızlı ilerlerse ilerlesin ve makine çevirisi motorları ne kadar iyi çalışırsa çalışsın, üretim hattının sonunda her zaman son sözü “söyleyen” bir çevirmen olacaktır. Yakın gelecekte, çevirideki teknolojik gelişmeler kesinlikle devam edecek, ancak iyi çeviri şirketleri her zaman resmi mükemmelleştirmek için son rötuşları yapan insan çevirmenlerle çalışacaktır.
